ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ: Ερωτήσεις και απαντήσεις για τα θαλάσσια πάρκα
Γιατί η Τουρκία επιλέγει να κηρύξει θαλάσσια πάρκα;
Κατ’ αρχάς αποτελούν απάντηση στη θέσπιση των ελληνικών θαλάσσιων πάρκων. Επιπλέον, μια περιβαλλοντική πρωτοβουλία είναι διεθνώς περισσότερο ανεκτή από π.χ. έρευνες επί της υφαλοκρηπίδας, όπως εκείνες που έκανε στο παρελθόν η Τουρκία. Στην πραγματικότητα, όμως, τα θαλάσσια πάρκα αποτυπώνουν τις τουρκικές διεκδικήσεις πολύ πιο έντονα από τυχόν έρευνες.
Του Άγγελου Συρίγου ■ 23 Αυγούστου 2026
Παράγει έννομα αποτελέσματα η κήρυξη των πάρκων;
Δεν παράγει έννομα αποτελέσματα στη διεθνή έννομη τάξη. Πρόκειται για μια καθαρά εσωτερική πράξη της Τουρκίας η οποία παραβιάζει κατάφωρα το διεθνές δίκαιο. Οι δύο περιοχές που αποπειράται να θεσπίσει η Τουρκία ως θαλάσσια πάρκα είναι διεθνή ύδατα. Τα διεθνή ύδατα είναι ελεύθερα για χρήση από όλα τα κράτη. Στα διεθνή ύδατα δεν μπορεί κάποιο κράτος να ασκήσει κυριαρχία ή να έχει δικαιοδοσία. Η εσωτερική νομοθεσία ενός κράτους ισχύει μόνο εντός της επικράτειάς του και στις περιοχές ή στα πρόσωπα επί των οποίων ασκεί δικαιοδοσία.
Η πιο κρίσιμη αμφισβήτηση των «ήρεμων νερών» έγινε από πλευράς Τουρκίας τον Ιούλιο του 2024, με την παρεμπόδιση των εργασιών για το καλώδιο ηλεκτρικής διασυνδέσεως Ελλάδας – Κύπρου. Μετά και την κήρυξη των τουρκικών πάρκων, τα «ήρεμα νερά» είναι θέμα ρητορικής παρά ουσίας.
Τα ελληνικά θαλάσσια πάρκα παραβιάζουν επίσης το διεθνές δίκαιο;
Τα ελληνικά θαλάσσια πάρκα έχουν θεσπιστεί αποκλειστικώς σε περιοχές ελληνικών χωρικών υδάτων. Eνα κράτος ασκεί στα χωρικά του ύδατα πλήρη κυριαρχία. Συνεπώς, τα ελληνικά θαλάσσια πάρκα δεν παραβιάζουν το διεθνές δίκαιο. Η Τουρκία έχει ενοχληθεί διότι το θαλάσσιο πάρκο στο Αιγαίο περιλαμβάνει τα νησιά Κίναρος, Λέβιθα, Μαύρα και Λάρος, ανατολικά της Αμοργού. Οι Τούρκοι θεωρούν ότι τα συγκεκριμένα νησιά δεν ανήκουν στην Ελλάδα.
Θα ήταν διαφορετική περίπτωση εάν η Τουρκία είχε ανακηρύξει πρώτα ΑΟΖ στις περιοχές των δύο πάρκων;
Βάσει της μέσης γραμμής ανάμεσα στις δύο χώρες, στην Ελλάδα ανήκει η υφαλοκρηπίδα (και κατ’ επέκταση η ΑΟΖ όταν κηρυχθεί) ανάμεσα σε Λήμνο και Σαμοθράκη και σε ένα μεγάλο μέρος του τουρκικού θαλάσσιου πάρκου γύρω από το Καστελλόριζο. Η Τουρκία θα μπορούσε να διεκδικήσει τις συγκεκριμένες περιοχές ως ΑΟΖ, όπως έχει κάνει με την αντίστοιχη ελληνική υφαλοκρηπίδα στις ίδιες περιοχές. Θα ήταν μια κίνηση παράνομη, αλλά θα προσέδιδε νομιμοφάνεια στην κήρυξη των πάρκων. Η Τουρκία, όμως, δεν θέλει να θεσπίσει ΑΟΖ στο Αιγαίο. Ισχυρίζεται ότι σε κλειστές ή ημίκλειστες θάλασσες τα παράκτια κράτη δεν επιτρέπεται να θεσπίζουν μονομερώς τις θαλάσσιες ζώνες τους. Πρέπει να διαβουλεύονται με τα γειτονικά τους κράτη. Βεβαίως, αυτό δεν ίσχυσε στην περίπτωση της κηρύξεως των θαλάσσιων πάρκων…
Γιατί οι Τούρκοι επιλέγουν τις δύο συγκεκριμένες περιοχές;
Στο μεν Βόρειο Αιγαίο υπενθυμίζουν ότι διατηρούν ενεργές όλες τους τις διεκδικήσεις. Στο δε Καστελλόριζο επιμένουν ότι πρόκειται περί ενός νησιού που βρίσκεται στη «λάθος πλευρά» και είναι αποκομμένο από την ηπειρωτική Ελλάδα. Επίσης, σε Ανατολικό Αιγαίο και Μεσόγειο αμφισβητούν το δικαίωμα της Ελλάδας να επεκτείνει τα ελληνικά χωρικά ύδατα πέραν των 6 ν.μ.
Η θέσπιση των θαλάσσιων πάρκων ήταν έκπληξη;
Η ανακοίνωση για τα δύο πάρκα είχε γίνει τον Αύγουστο του 2025, οπότε ήταν αναμενόμενη. Κανονικά, όμως, της κηρύξεως των θαλασσίων πάρκων έπρεπε να προηγηθεί ο νόμος για τον θαλάσσιο χωροταξικό σχεδιασμό ή τη «Γαλάζια Πατρίδα». Υπ’ αυτό το πρίσμα, η χρονική στιγμή ήταν έκπληξη.
Γιατί τώρα;
Η Τουρκία αισθάνεται ότι έχει ενισχυθεί γεωπολιτικά από τον πόλεμο με το Ιράν. Επιπλέον, είναι εξαιρετικά ενοχλημένη: (α) με τη στρατιωτική συνεργασία Ελλάδας – Κύπρου με το Ισραήλ· (β) με τις έρευνες που θα ξεκινήσει η Chevron νοτίως της Κρήτης που αμφισβητούν ευθέως το τουρκολιβυκό μνημόνιο του 2019· (γ) με τη συμμετοχή της γαλλικής εταιρείας Meridiam στο έργο της ηλεκτρικής διασυνδέσεως Ελλάδας – Κύπρου, που σημαίνει ότι το έργο σύντομα θα επανεκκινήσει.
Η θέσπιση των πάρκων θα οδηγήσει σε εντάσεις και πολεμικό επεισόδιο;
Οχι απαραιτήτως. Η Τουρκία όρισε απλώς τις περιοχές των θαλάσσιων πάρκων. Δεν έχει προσδιορίσει τι ακριβώς προστατεύεται στην περιοχή (π.χ. στα ελληνικά θαλάσσια πάρκα απαγορεύεται η μηχανότρατα και προστατεύονται τα λιβάδια ποσειδωνίας). Επομένως, δεν έχει νόημα να βγουν τουρκικά πολεμικά ή λιμενικά πλοία, διότι δεν έχουν κάτι να προστατεύσουν. Είναι αυτονόητο πως, εάν οι Τούρκοι επιχειρήσουν να εμποδίσουν Ελληνες αλιείς, θα προκληθεί πολύ μεγάλη ένταση.
Εχουν τελειώσει τα «ήρεμα νερά»;
Τα «ήρεμα νερά» συμφωνήθηκαν στις 7 Δεκεμβρίου 2023 με σκοπό να διευκολύνουν τις δύο χώρες να επιλύσουν τις ουσιαστικές διαφορές τους. Αφ’ ης στιγμής δεν τις έχουν επιλύσει, κάποια στιγμή τα πράγματα θα επανέλθουν στην προτέρα κατάσταση. Τα «ήρεμα νερά» αποτυπώθηκαν κυρίως στον αέρα. Οι Τούρκοι διέκοψαν τις παραβιάσεις του ελληνικού εθνικού εναερίου χώρου από τις 14 Μαρτίου 2023 έως τις 2 Ιανουαρίου 2025. Εκτοτε είχαμε κλιμάκωση. Στις 19 Δεκεμβρίου 2025 είχαμε την πρώτη εικονική αερομαχία. Ακολούθησαν άλλες εννέα μέχρι και τον Αύγουστο του 2026. Στις 30 Ιουλίου 2026 είχαμε και μια υπέρπτηση άνωθεν ελληνικού νησιού. Η πιο κρίσιμη αμφισβήτηση των «ήρεμων νερών» έγινε από πλευράς Τουρκίας τον Ιούλιο του 2024, με την παρεμπόδιση των εργασιών για το καλώδιο ηλεκτρικής διασυνδέσεως Ελλάδας – Κύπρου. Μετά και την κήρυξη των τουρκικών πάρκων, τα «ήρεμα νερά» είναι θέμα ρητορικής παρά ουσίας.
*Ο Αγγελος Συρίγος είναι καθηγητής Διεθνούς Δικαίου & Εξωτερικής Πολιτικής στο Πάντειο Πανεπιστήμιο, βουλευτής ΝΔ στην Α΄ Αθηνών.
